ZWıK Ziębice

Wodociągi miejskie zostały zaprojektowane we Wrocławiu i wybudowane w latach 1903–1905 przez inżyniera cywilnego Mestela. Składają się one z urządzeń i miejsca poboru wody (źródła) w Starczówku (dawniej Neualtmannsdorf), sieci wodociągowej prowadzącej do wieży ciśnień ("Zamku wodnego") w Ziębicach, stacji uzdatniania wody i sieci wodociągowej. Dzięki wykorzystaniu zróżnicowania poziomu terenu udało się wyeliminować urządzenia mechaniczne — źródła w dolinie Oławy okazały się nie tylko zdatne do picia, ale i wystarczająco wydajne, by zaopatrzyć całe miasto.

Główne źródło w Starczówku znajduje się w warstwach madowych i piasku, na głębokości 7–13 metrów pod ziemią, otoczone warstwą gliny zapobiegającą przenikaniu wody opadowej. Artezyjski wypór źródła umożliwia bezkolizyjny przesył wody przez 10 studni rurowych na głębokości 13 metrów, otoczonych filtrem madowym. Każdą studnię można niezależnie wyłączyć z eksploatacji; każda wyposażona jest w głębokościomierz. Z głębokości, na której woda nie zamarza, jest ona odprowadzana żeliwnymi rurami do wyższych zbiorników w Ziębicach — własnym spadkiem. Długość sieci wodociągowej wynosiła 7700 metrów.

Do opróżniania i przepłukiwania sieci służą spusty, otwierane bądź zamykane w razie potrzeby. Najwyższa różnica poziomów — między studnią w Starczówku a wypływem w wieży ciśnień — wynosi 12 metrów, co umożliwiła górzysta okolica Ziębic.

Woda ze źródła zawiera dużo żelaza — jego oddzielenie następuje w Zamku Wodnym, w urządzeniach do odżelaziania. Stamtąd woda trafia na wyższy poziom, do betonowych basenów filtracyjnych z warstwą piasku, mady i tłucznia, gdzie zatrzymywane są resztki żelaza. Z górnych zbiorników ciśnienie przesyła wodę do miejsc odbioru — głównie przez ulicę Nyską i Rynek do dworca kolejowego, skąd rozgałęzia się na obie strony miasta. Instalację zaprojektowano na ciśnienie do czterech atmosfer; każde przyłącze można niezależnie odłączyć, a dla straży pożarnej zainstalowano hydranty podłączone bezpośrednio do sieci.

Z wodociągu zasilane jest też Dzikie Źródełko w parku miejskim, studnia Juliusza oraz fontanna w Stawie Złotej Rybki. Roczne zużycie wody wynosiło ok. 160 000 m³.

Kanalizację zbudowano w latach 1911–1912 według projektu inżyniera cywilnego Rosenquista z Wrocławia. Obejmuje ona głównie sieć rurową, oczyszczalnię i urządzenia nawadniające, do których trafiają ścieki przemysłowe, fekalia, ścieki miejskie i wody opadowe. Oczyszczalnia znajduje się przy ulicy Młyńskiej, w najniżej położonym miejscu miasta, co zapewnia swobodny spływ ścieków z kanałów. Główne kanały biegną wzdłuż ulic Kolejowej i Wałowej.

Na wypadek gwałtownych opadów, aby odciążyć sieć kanałową przy ulicy Kolejowej, wybudowano kanał awaryjny połączony bezpośrednio z Oławą wraz z wylotem deszczowym, wyposażony w urządzenie zatrzymujące napływający piasek, chroniące rzekę przed zanieczyszczeniem. Przekrój rur kanałowych wynosi od 200 mm do 1000 mm — do 600 mm wykorzystywano rury kamionkowe, powyżej — cementowe. Wodę deszczową zbierają studzienki kanalizacyjne rozmieszczone co 4–60 metrów, wyposażone w wiadra do zbierania piasku i szlamu.

Ścieki z miasta trafiają siecią rur do głównego zbiornika, a stamtąd do oczyszczalni, gdzie usuwany jest szlam i przeprowadzana dezynfekcja. Wstępnie oczyszczona woda trafia do piaskowni, a następnie — dzięki rynnom — do trzech basenów szlamowych o głębokości 8 i szerokości 6 metrów. Zneutralizowany szlam trafiał następnie pompami na pola osuszające, skąd wykorzystywano go jako nawóz w rolnictwie.

Niezależnie od oczyszczalni w pobliżu znajdowały się pola nawadniające przyjmujące ścieki z fabryki konserw, oczyszczane dzięki filtracji glebowej na głębokości 1,2 metra, zanim trafiały z powrotem do Oławy. Urządzenia kontrolne przy zbiornikach ściekowych pozwalały na bieżąco oceniać stopień oczyszczenia. Rocznie oczyszczano ok. 270 000 m³ ścieków, a jakość ścieków badał Urząd Badań w Kłodzku.